Inhoudstafel

• Oude geld, nieuw verhaal
  Heidi Deneweth
• Geld in nood. Gemeentelijk noodgeld tijdens de Eerste Wereldoorlog
  Paul Degraeve
• Het Penningkabinet van de Koninklijke Bibliotheek van België. Vertrekpunt voor numismatisch, financieel of economisch onderzoek
  Hannes Lowagie, Fran Stroobants, Celine Ben Amar en Christian Lauwers
• Uitmuntend geld. Tweeduizend jaar muntgeschiedenis in Vlaanderen, geïllustreerd door opgegraven schatvondsten
  Luk Beeckmans
• Eenen geringen penning? Het spaargedrag van plattelandsdienstboden in Vlaanderen tijdens de achttiende eeuw
  Thijs Lambrecht
• Geld, koopkracht en levensstandaard
  Wouter Ryckbosch

Meer info: neem een abonnement op Tijd-Schrift

Hans Blanchaert

Overal in het landschap bevinden zich materiële relicten uit ons rijke verleden. Wanneer het om nog zichtbare restanten gaat, zoals een bunker uit de Eerste Wereldoorlog, dan vergt de plaatsbepaling weinig of geen moeite. Veel restanten hebben de tand des tijds echter niet doorstaan, en zijn gedeeltelijk of volledig verdwenen. Op zoek gaan naar deze sporen en hun ligging traceren kan op tal van manieren gebeuren, al zijn sommige aanpakken eenvoudiger uit te voeren dan andere. Diepgaand archiefonderzoek vergt een grote dosis aan geduld, kennis van de archieven en een zekere paleografische kunde. Archeologische opgravingen zijn op hun beurt eveneens een tijdrovende bezigheid, en bovendien kan niet iedereen zomaar een opgraving organiseren. De zoektocht naar sporen uit ons verleden kan echter ook gebeuren op andere manieren die minder arbeidsintensief, goedkoper en gemakkelijker uit te voeren zijn. In dit artikel wordt een relatief eenvoudig te hanteren methodologie voorgesteld, die elke onderzoeker in staat zou moeten stellen om verdwenen relicten in een niet-stedelijke context zo precies mogelijk te lokaliseren. Hoewel deze studie zeker thuishoort binnen de onderzoekstak van de historische cartografie, gaat het in eerste instantie om een archeologisch onderzoek. Het artikel wordt dan ook grotendeels voorgesteld als een archeologisch rapport waarbij gebruik gemaakt werd van HisGis. Om de onderzoeksmethode nader toe te lichten wordt er gebruik gemaakt van een specifieke casus van een verdwenen zeventiende-eeuwse verdedigingslinie tussen Ieper en Komen (Comines).

Inhoudstafel

• Van kaart naar landschap
  Bram Vannieuwenhuyze
• Het Vlaamse platteland opgemeten, in kaart gebracht en naar waarde geschat. Een overzicht van de veelzijdige expertise van landmeters en prijzers in de zeventiende en achttiende eeuw in het graafschap Vlaanderen
  Pieter Beyls
• Het landboek van Tielt. De pre-kadastrale kaart als bron voor lokaal historisch onderzoek
  Martijn Vandenbroucke
• Een hoeve in de polder. Bronnen en methodes voor landschaps- en bewoningsgeschiedenis van historische hoeves
  Hadewijch Masure, Iason Jongepier, Tim Soens, Reinoud Vermoesen, Ewald Wauters
• Op zoek naar de 17de-eeuwse verdedigingslinie tussen Ieper en Komen. Een archeologische en cartografische studie
  Hans Blanchaert
• De landschappelijke reconstructie van sites met walgracht in Vlaanderen. Een handleiding aan de hand van de casus Trente te Zuienkerke
  Lies Vervaet en Andy Ramandt
• Historisch GIS in de praktijk
  Bart De Wit en Bram Vannieuwenhuyze

Meer info: neem een abonnement op Tijd-Schrift

Inhoudstafel

• Erfgoed en migratie
  Machteld Venken
• Erfgoed zonder grenzen. Bespiegelingen uit het stafkaartproject
  Karim Ettourki en Piet Creve
• De ander landen van belofte. Migratie naar Engeland van de veertiende tot de zestiende eeuw
  Bart Lambert
• De Teuten. Noord-Limburgse retourmigranten en hun erfgoed
  Luk Van de Sijpe
• Italianen in Brussel rond 1900. Caféhouders, restaurantuitbaters, kruideniers en ijsventers
  Olivier de Maret
• Emigratie vanuit de Vlaamse Ardennen naar Argentinië (1880-1890). Een ‘volksplanting’ gerealiseerd door Eugeen Schepens
  Marc Vuylsteke
• Migratie en erfgoed in vogelvlucht. Een analyse van verschillende initiatieven over erfgoed en migratie
  Katrijn D’Hamers

Meer info: neem een abonnement op Tijd-Schrift

”Ondanks de nadrukkelijke politiek die na de Tweede Wereldoorlog werd gevoerd om de herinnering aan deze helden levendig te houden, heeft zich bij de mensen blijkbaar toch geen blijvende collectieve herinnering kunnen vormen.”

Heldhaftige verzetsgemeente

Zoals in vele dorpen het geval is, zijn in Wilsele een tiental straten vernoemd naar verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog. Het gemeentebestuur gebruikte de straatnaamgeving in de late jaren 1940 om zich als heldhaftige verzetsgemeente te profileren.

“Des te opvallender is het dat die herinnering aan de verzetshelden vandaag nauwelijks nog lijkt te leven in het dorp,” aldus Beyen. “Een rondvraag bij de inwoners van deze straten maakte duidelijk dat slechts een kleine minderheid nog weet naar wie de naam van hun straat verwijst. Ongeveer de helft van de inwoners had totaal geen idee, sommigen wisten dat het “iets met de oorlog” te maken had, en slechts enkele – vooral oudere – mensen konden correcte en vrij precieze informatie geven.”

Dynamische herinneringscultuur

Voor dit ontbreken van een ruimere collectieve herinnering, ziet Beyen een drietal verklaringen, waarvan de draagwijdte de lokale casus ruimschoots overstijgt: de groeiende demografische verscheidenheid, het ontbreken van culturele bemiddelaars (zoals scholen) en het ontbreken van een aantrekkelijk script waarin de concrete biografische verhalen passen.

“Straatnamen en monumenten kunnen slechts effectief zijn als ‘herinneringsinstrument’ wanneer ze een plaats krijgen binnen een ruimere en dynamische herinneringscultuur,” stelt Beyen. “Door grondig onderzoek en aantrekkelijke studies kunnen historici en erfgoedwerkers hun steentje bijdragen aan zo’n herinneringscultuur. De voorbije Erfgoeddag, die focuste op het thema ‘Helden’, was hiervoor bijvoorbeeld een goede aanzet.”

Grenzen van de herinneringspolitiek

Toch wijst Beyen meteen ook op de grenzen van elke herinneringspolitiek. “Individuele actoren en instellingen kunnen slechts in beperkte mate een invloed uitoefenen op wat gemeenschappen zich wensen te herinneren van hun verleden. Zo zijn straatnamen als het ware fossielen van de herinneringspolitiek uit een vroeger tijdperk. Maar juist als fossielen bieden ze ons een uitgelezen wegwijzer naar sociale en politieke constellaties van vroeger.”

Persinformatie

Inhoudstafel

• Helden en erfgoed. Een geslaagd huwelijk?
  Jan De Meester
• Everaerd T’Serclaes. Beeldvorming en lieux de mémoire rond een Brusselse stadsheld
  Remco Sleiderink & Bram Vannieuwenhuyze
• Alleen nog maar een straatnaam? Verzetshelden in de Wilselse herinneringspolitiek
  Marnix Beyen
• Stille Helden. Een Mechels spionagekoppel uit de Eerste Wereldoorlog
  Geert Clerbout
• Over helden gesproken. Limburgse oorlogshelden in de 20ste eeuw
  Karel Strobbe
• Sporterfgoed uit de mijnstreek. Heroïsche mijnwerkers als rolmodel en uithangbord
  Ward Segers
• De held m/v. Mannen, vrouwen en heldendom kritisch bekeken
  Geraldine Reymenants

Meer info: neem een abonnement op Tijd-Schrift

In zijn artikel in Tijd-Schrift gebruikte Vanistendael de casus van Le Concert in Aalst om de internationale culturele transfers van dansmuziek in die periode te bespreken. Le Concert kan beschouwd worden als een vrij typisch voorbeeld van een burgerlijke muziekvereniging aan het begin van de negentiende eeuw. De zeer diverse achtergrond van de leden stelde nieuwe eisen aan de werking en organisatie van specifieke activiteiten. Het duidelijkst wordt dit proces geïllustreerd door het stijgend belang van bals ten opzichte van concerten in de besproken periode.

Vaak worden deze muziekverenigingen beschouwd als de in relatieve beslotenheid opererende erfgenamen van oudere gilden-orkesten. Op die manier worden ze ook in verband gebracht met het begrip ‘traditie’, hetgeen een zekere continuïteit suggereert. In zijn artikel besluit Vanistendael echter dat de muzikale smaakvorming bij burgerlijke concertverenigingen in de besproken periode hoofdzakelijk de stempel droeg van internationale invloeden. Over de invloed van lokale muziek- of danstradities, worden in de archieven weinig of geen aanwijzingen teruggevonden.

Je kunt het interview met Cor Vanistendael herbeluisteren op de website van Klara.

Inhoudstafel

• Een nieuw Tijd-Schrift met een originele visie
  Jan De Meester, Bram Vannieuwenhuyze en Fons Dierickx
• ‘Dit luysterlijk prael-bal’. De balcultuur in het Antwerpse Theater van het Tapissierspand in de achttiende eeuw
  Timothy De Paepe
• Aalst Carnaval. Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid
  Raf De Mey
• Onderzoek naar rondtrekkende entertainers. Een geïntegreerde methode met diverse bronsoorten
  Vicky Vanruysseveldt
• Rond de rokken van de reus. Een dynamische update van de reuzencultuur in Vlaanderen
  Liesbet Depauw, Laure Messiaen en Emmie Segers
• ‘Le Concert’ te Aalst. Een case-study over internationale culturele transfers van dansmuziek in de periode 1795-1815
  Cor Vanistendael
• Gent in de ban van de ‘attractie’. Opkomst van de huurschouwburgen, café-concerten en variététheater in een nieuwe commerciële stedelijke omgeving (1880-1890)
  Evelien Jonckheere

Download de pdf-versie of doorblader het tijdschrift hieronder.

Dagelijks zijn duizenden mensen in Vlaanderen op vrijwillige basis bezig met het bestuderen, inventariseren en beschermen van allerlei vormen van erfgoed. Honderden heemkundigen doorworstelen de lokale archieven om de diverse aspecten van lokale geschiedenis te onderzoeken en onder de aandacht te brengen. Daarbij gaan ze steeds op zoek naar nieuwe manieren en/of nieuwe bronnen om hun activiteiten nieuw leven in te blazen, nieuwe ontdekkingen te doen of nieuwe visies op het verleden te formuleren.

Op zich verschilt dat niet bijster veel met de activiteiten van academische historici. Zij zijn dagelijks in de weer met de ontwikkeling van nieuwe historische modellen en onderzoekstrategieën ter verantwoording en ondersteuning van hun historisch onderzoek dat soms gebaseerd is op ‘ontdekkingen’ van lokale historici. Toch bestaat er vaak nog een vrij diepe kloof tussen ‘professionele’ historici enerzijds en heemkundigen en erfgoedwerkers anderzijds.

“Via de uitgave van een wetenschappelijk tijdschrift willen we nu een brug slaan tussen beide groepen,” zegt Fons Dierickx, voorzitter van Heemkunde Vlaanderen. “Gelukkig worden dergelijke ‘bruggen’ reeds veelvuldig op lokaal vlak gebouwd, in de lokale heemkundige tijdschriften en in het kader van plaatselijke erfgoedprojecten. Het vernieuwende aan Tijd-Schrift is dat we dit nu ook op regionale schaal trachten te doen. Driemaal per jaar zullen we een tijdschrift samenstellen waarin zowel professionele als amateurhistorici hun onderzoek op een wetenschappelijk verantwoorde manier kunnen voorstellen.”

Hoofdredacteur Jan De Meester: “Tijd-Schrift zal daarbij academische kwaliteit koppelen aan een heldere en begrijpelijke schrijfstijl en aan een uitgesproken praktische en concrete invalshoek. De bijdragen in Tijd-Schrift moeten altijd gebaseerd zijn op een lokale of concrete casus, waarbij de auteur voldoende bronnenmateriaal kan aanbrengen als methodologisch werkmiddel. Academische geschiedschrijvers én vrijetijdshistorici zullen zo methoden aanbieden als aanzet voor onderzoek op lokaal vlak. De redactieraad is ervan overtuigd dat Tijd-Schrift zo een hiaat in de Vlaamse geschiedschrijving kan opvullen en een belangrijke bijdrage zal leveren in het samenbrengen van amateurhistorici en professionele geschiedkundigen.”

Voor de eerste uitgave werd gekozen voor het feestelijke thema ‘Dans en Vermaak’. Zowel reuzenoptochten als carnavalstoeten passeren hierbij de revue. Ook wordt aandacht besteed aan de belangrijke invloed van vreemdelingen in het rijke Vlaamse culturele verleden en worden de achttiende-eeuwse balcultuur en de danszalen (letterlijk) gereconstrueerd.

Tijd-Schrift koppelt academische kwaliteit aan een heldere en begrijpelijke schrijfstijl en aan een uitgesproken praktische en concrete invalshoek. De bijdragen in Tijd-Schrift zijn altijd gebaseerd zijn op een lokale of concrete casus, waarbij de auteur voldoende bronnenmateriaal kan aanbrengen als methodologisch werkmiddel.

Download de redactieverklaring van Tijd-Schrift (pdf)

In Tijd-Schrift kunnen zowel professionele als amateurhistorici hun onderzoek op een wetenschappelijk verantwoorde manier voorstellen. In 2013 worden themanummers gepland rond ‘Eerste Wereldoorlog’ en ‘Hedendaagse heemkunde’. In 2014 staat een themanummer over ‘Grenzen’ op het programma. Zelf een artikel schrijven voor Tijd-Schrift? Bezorg je suggestie met korte abstract zo snel mogelijk via redactie@tijd-schrift.be.

Download de auteursrichtlijnen van Tijd-Schrift (pdf)

ISSN-nummer: 2034-6263